Η ανάπτυξη και εξέλιξη του λόγου
ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ
H ανάπτυξη της ομιλίας ενός παιδιού είναι μια σύνθετη διαδικασία μάθησης που είναι αποτέλεσμα της διαπροσωπικής αλληλεπίδρασης και επηρεάζεται καθοριστικά από τα ερεθίσματα του κοινωνικού περιβάλλοντος του παιδιού. Τα λεκτικά ερεθίσματα και η επικοινωνιακή αλληλεπίδραση στην οικογένεια σημαδεύουν την εξέλιξη της γλώσσας ενός παιδιού Όλες οι αισθήσεις και τα συναισθήματα εμπλέκονται σε αυτή τη διαδικασία, καθώς όλες οι δεξιότητες οικοδομούνται, εξελίσσονται και συνδέονται μεταξύ τους. Με αυτόν τον τρόπο, ένα παιδί έχει ολοκληρώσει την ανάπτυξη του λόγου και της ομιλίας και είναι σε θέση να ενταχθεί χωρίς προβλήματα στο περιβάλλον του σχολείου. Με αυτόν τον τρόπο μπαίνει ο θεμελιώδεις λίθος για μια επιτυχημένη σχολική βιβλιογραφία.
Στην εποχή μας, όπου κυριαρχεί η τεχνολογία και τα μέσα ενημέρωσης, οι συνθήκες διαβίωσης και ανάπτυξης των παιδιών έχουν αλλάξει δραστικά. Διάφορες μελέτες έχουν δείξει , ότι τα παιδιά στην ηλικία του νηπιαγωγείου, παρουσιάζουν διαταραχές (Auffaelligkeiten) στην κατανόηση και στην έκφραση. Η περιορισμένη ικανότητα έκφρασης δημιουργεί αβεβαιότητα και αστάθεια που με τη σειρά τους δημιουργούν εμπόδια στην κοινωνική και κοινοτική συμμετοχή. Η άρτια εξέλιξη και ανάπτυξη του λόγου πρέπει να αποτελέσει τη βάση ώστε να επιτρέψει στα παιδιά μια πρόσβαση δίχως εμπόδια στη σχολική ζωή τους. Για να πραγματοποιηθεί αυτό δεν απαιτούνται μαθήματα και προγράμματα που δεν έχουν σχέση με τα βιώματα των παιδιών. Η γλώσσα ως μέσο επικοινωνίας αναπτύσσεται μέσα από την επικοινωνιακή συνεργασία και αφού συμπεριλάβουμε διαφορετικά επίπεδα πρόσβασης.
Η τηλεόραση, τα τεχνικά μέσα και ο ηλεκτρονικός εξοπλισμός δεν επεκτείνουν τον εννοιολογικό κόσμο ενός παιδιού. Αυτό επιτυγχάνεται μέσα από τα παραμύθια , τις ιστορίες και τα τραγούδια. Το παιδί αποκτά , μια εικόνα για τα φαινόμενα του κόσμου, μαθαίνει τις σχέσεις και τις διαδικασίες και επεκτείνει τις εμπειρίες του και την αντιληπτική του ικανότητα.
Τα βασικά χαρακτηριστικά της ανάπτυξης του λόγου
Τα παιδιά προσλαμβάνουν τη γλώσσα και την ομιλία βάση δικών τους κανόνων και με διαφορετικό τρόπο από ότι οι ενήλικες. Το πότε και το πώς μαθαίνει ένα παιδί να μιλάει διαφέρει .από παιδί σε παιδί, ωστόσο υπάρχουν ορισμένες προϋποθέσεις που φέρει από βρέφος
1. Τα κέντρα του λόγου στον εγκέφαλο υπάρχουν κατά τη γέννηση. Επιτρέπουν την επεξεργασία και την κατανόηση της γλώσσας.
2. Σε ένα υγιές νεογέννητο, τα όργανα και οι μύες που είναι σημαντικά για την ομιλία είναι επαρκώς ανεπτυγμένα (διάφραγμα, χείλη, γλώσσα, ακοή)
3. Πριν ακόμη γεννηθεί, αντιλαμβάνεται παράλληλα με χαρακτηριστικούς ήχους όπως τους καρδιακούς παλμούς της μητέρας, τη φωνή της και εξοικειώνεται με τη μελωδία της μητρικής φωνής.
4. Το νεογέννητο ξεχωρίζει φωνήματα μέσα από μια πληθώρα ήχων και δείχνει μια ιδιαίτερη προτίμηση για αυτό
Ένα παιδί πέρα από τις βιολογικές του ανάγκες, έχει ανάγκη να δημιουργεί σχέσεις με τους ανθρώπους και να στρέφεται σε αυτούς που το φροντίζουν. Επιθυμεί να επικοινωνήσει μαζί τους και να μάθει να μιλάει.
Οι γλωσσικές ικανότητες ενός παιδιού στα διάφορα στάδια ανάπτυξης
Τα παιδιά κάνουν κτήμα τους τις γλωσσικές τους ικανότητες με δικό τους κίνητρο. Οι μεμονωμένες φάσεις και ακολουθίες της ανάπτυξης του λόγου είναι πιθανότατα σε όλα τα παιδιά ίδιες.
Η ηλικία που ένα παιδί ξεκινά να μιλάει, η ταχύτητα με την οποία εμπλουτίζει το λεξιλόγιό του, η δημιουργία προτάσεων και το πόσο σωστά αρθρώνει λέξεις διαφοροποιείται από παιδί σε παιδί.
Η πλειοψηφία των παιδιών μιλάει τις πρώτες του λέξεις 1- 1,5 ετών, - συνήθως μαμά μπαμπά.
Μερικά παιδιά λένε τις πρώτες τους λέξεις στον ένατο μήνα ενώ άλλα παίρνουν τον χρόνο τους μέχρι τα 2,5.Τα κορίτσια συνήθως είναι πιο γρήγορα και ευέλικτα από τα αγόρια
Διαφοροποιήσεις υπάρχουν και στο λεξιλόγιο. Ένα παιδί 20 μηνών που εξελίσσεται φυσιολογικά , μπορεί να κατέχει από 20 έως 200 λέξεις.
Η ανάπτυξη και εξέλιξη του λόγου διέπεται από κανόνες
Τα παιδία μαθαίνουν τη γλώσσα και την ομιλία βάση ορισμένων κανόνων. Την κάνουν κτήμα τους βάση αυτών που ακούνε από το άμεσο περιβάλλον τους, μέσα από τις καθημερινές τους εμπειρίες, θεμελιώνοντας αυτά που ακούνε, που βλέπουν, που αισθάνονται και κάνουν.
Τους πρώτους μήνες τις ζωής του, το παιδί, αναπτύσσει ένα ‘’καλύτερο αυτί’’ για τη μελωδία της γλώσσας και της πρότασης, τα φωνήματα της μητρικής γλώσσας, τον τονισμό και τις λέξεις.
Ταυτόχρονα δοκιμάζει τη δική του φωνή. Ενώ στην αρχή παράγει τυχαία φωνήματα, σιγά σιγά αφού καταφέρει να ελέγξει τις μυϊκές κινήσεις, παράγει στοχευμένα ήχο.
Στη συνέχεια αρχίζει να ονοματίζει αυτά που βλέπει, που ακούει και κάνει. Σε αυτή τη φάση εννοεί περισσότερα από ότι λέει απλά η λέξη. Έτσι π.χ. η λέξη μπάλα μπορεί να σημαίνει μια κατάσταση ‘όπως ,,θέλω να παίξω μπάλα. , ,,θέλω την μπάλα,, κλπ.
Από την ομιλούμενη γλώσσα του περιβάλλοντος, ερμηνεύουν τα παιδιά τη λογική και τη μορφή της γλώσσας. Σιγά σιγά ελέγχουν τους κανόνες για τη χρήση των λέξεων και προτάσεων.
Η πρόσληψη της γλώσσας είναι μια διαδικασία μάθησης που επηρεάζεται άμεσα από το περιβάλλον του παιδιού και απαιτεί την ενεργή συμμετοχή των γονιών.
Πώς μπορούν όμως οι γονείς να συμβάλουν σε αυτή τη διαδικασία;
Μιλούν από την αρχή με το παιδί τους. Εξηγούν τι κάνουν όταν το ταΐζουν, όταν το αλλάζουν, όταν προετοιμάζουν το γεύμα τους, όταν το ντύνουν.
Είναι πολύ σημαντικό να χαμογελούν στο παιδί τους, όταν αυτό τους ‘’απαντά’’ μπαμπαλίζοντας, με μιμική lallen gestik. Με αυτόν τον τρόπο το παιδί έρχεται σε επαφή μαζί τους και επικοινωνεί στο δικό του επίπεδο. Η επικοινωνία είναι επιτυχής Με αυτόν τον τρόπο του δίνουν συναισθηματική προσοχή. Στη συνέχεια θα προσπαθήσει να εξελίξει αυτές τις ικανότητες. Οι προσπάθειες για παραγωγή φωνημάτων και για άρθρωση είναι κουραστικές. Όπως κάθε διαδικασία μάθησης έτσι και αυτή της γλώσσας και της ομιλίας απαιτούν δουλειά. Ότι μας κινητοποιεί περισσότερο αποτελεί επιτυχία. Γι αυτό πρέπει να επιβραβεύετε το παιδί σας για κάθε του προσπάθεια.
Παράλληλα μαζί με τις επιβραβεύσεις, το παιδί χρειάζεται και εκπαιδευτικό υλικό προκειμένου να αναπτύξει τις γλωσσικές του ικανότητες. Μιλήστε του, εξιστορήστε του, διαβάστε του.
Τα παιδιά χρειάζονται γονείς που
Από τη στιγμή της γέννησής τους, μιλάνε, τραγουδάνε και γελάνε μαζί τους
Δείχνουν και ονοματίζουν αντικείμενα
Εξηγούν περιστατικά
Συζητούν φόβους και παρηγορούν
Εξιστορούν και διαβάζουν ιστορίες
Τραγουδούν και παίζουν
Ενθαρρύνουν και ακούν
Εξερευνούν τον κόσμο μαζί τους και μιλάνε για αυτό
Τι μπορεί να επηρεάσει την εξέλιξη και ανάπτυξη του λόγου και της ομιλίας
Καθοριστικός παράγοντας για την εξέλιξη και ανάπτυξη του λόγου και της ομιλίας είναι η διαδικασία ωρίμανσης του οργανισμού και η σωστή λειτουργία της πνευματικής και σωματικής ανάπτυξης. Η γλώσσα είναι στενά συνδεδεμένη με τη σκέψη. Η διανοητική ικανότητα εξελίσσεται παράλληλα με τη γλώσσα.
Μεταξύ 4-8 αναπτύσσεται η ικανότητα της χρήσης των συμβόλων. Η γλώσσα εξελίσσεται μέσα από το παιχνίδι και της μίμησης των δραστηριοτήτων των ενηλίκων που συνοδεύονται από εκφράσεις.διαταραχή – δυσλειτουργία σε αυτή τη φάση επιφέρει περιορισμένο λεξιλόγιο, δυσγραμματισμός, η αντιληπτική ικανότητα περιορίζεται
Μεταξύ 4-8 το παιδί προσπαθεί να αντιληφθεί και να κατανοήσει τον κόσμο. Διακρίνει μορφές, σχήματα και χρώματα, τον προσανατολισμό των αντικειμένων.
διαταραχή – δυσλειτουργία σε αυτή τη φάση της εξέλιξης της αντιληπτικής ικανότητας οδηγεί σε μαθησιακές δυσκολίες, διαταραχές μάθησης, αδυναμία σκέψης
Μεταξύ 7-13 έτους, έχουμε ανάπτυξη την ανώτερης αντιληπτικής διαδικασίας. διαταραχή – δυσλειτουργία σε αυτή τη φάση της ανάπτυξης της γνωστικής λειτουργίας δυσκολεύει την αφηρημένη σκέψη……χειρωνακτικά επαγγέλματα
Αίτια της καθυστέρησης στην ανάπτυξη και εξέλιξη του λόγου και της ομιλίας
Τι μπορεί να διαταράξει την ομαλή ανάπτυξη και εξέλιξη του λόγου;
Περιορισμένα λεκτικά ερεθίσματα
Διγλωσσία – πολυγλωσσία
Διαταραχή των περιφεριακών οργάνων της ομιλίας
Ψυχογενείς παράγοντες
Διαταραχές όρασης
Διαταραχές ακοής
Κληρονομικοί παράγοντες
Γενικευμένες σωματικές αναπτυξιακές καθυστερήσεις
Απραξία και δυσπραξία των χειλιών και της γλώσσας
Ελλείμματα στην κινητικής ωρίμανση
Διαταραχές στην κιναίσθηση και της λεπτής κίνησης
Πρώιμες εγκεφαλικές βλάβες
Πνευματική καθυστέρηση
Διαταραχές συμπεριφοράς (αφορούν τη σωματική και ψυχική υγεία των παιδιών)
Όταν οι γονείς ανησυχούν για την κινητική, πνευματική, γλωσσική, συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού τους, θα πρέπει να απευθύνονται σε κάποιον επαγγελματία ψυχικής υγείας (παιδοψυχίατρο, ψυχολόγο, λογοθεραπευτή, εργοθεραπευτή, ειδικό παιδαγωγό), προκειμένου να εντοπιστούν εγκαίρως πιθανές αποκλίσεις που χρίζουν θεραπευτικής παρέμβασης είτε άμεσης είτε έμμεσης μέσα από συνεργασία γονιού και επαγγελματία.
