Η κατάκτηση του λόγου είναι μια εξελικτική διαδικασία που ακολουθεί συγκεκριμένα ορόσημα, αν και κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό.

 

Με τον όρο διαταραχή στην ανάπτυξη και στην εξέλιξη του λόγου (SES) εννοούμε τη χρονική καθυστέρηση ή την ποιοτική απόκλιση από τη φυσιολογική γλωσσική ανάπτυξη στην παιδική ηλικία. Στις περιπτώσεις αυτές, οι γλωσσικές δεξιότητες δεν εξελίσσονται σύμφωνα με την αναμενόμενη ηλικιακή πορεία, γεγονός που μπορεί να επηρεάζει το λεξιλόγιο, τη γραμματική, την κατανόηση του λόγου ή και την άρθρωση. Περίπου 8% των παιδιών παρουσιάζουν καθυστέρηση στην ανάπτυξη και εξέλιξη του λόγου, ενώ τα αγόρια φαίνεται να επηρεάζονται συχνότερα από τα κορίτσια.

​

Κύριοι τομείς εκδήλωσης της διαταραχής

Η SES μπορεί να επηρεάζει διαφορετικά επίπεδα της γλωσσικής λειτουργίας:

• Φωνητικό-φωνολογικό επίπεδο: Δυσκολίες στην άρθρωση των ήχων ή στη σωστή χρήση τους μέσα στη λέξη, όπως παραλείψεις, αντικαταστάσεις ή παραμορφώσεις φθόγγων.

• Σημασιολογικό-λεξιλογικό επίπεδο: Περιορισμένο λεξιλόγιο ή δυσκολίες στην κατανόηση και ανάκληση της σημασίας των λέξεων.

• Συντακτικό-μορφολογικό επίπεδο (δυσγραμματισμός): Δυσκολίες στη δομή της πρότασης, στη χρήση γραμματικών κανόνων και στην κλίση των λέξεων.

• Πραγματολογικό-επικοινωνιακό επίπεδο: Δυσκολίες στη λειτουργική και κοινωνικά κατάλληλη χρήση της γλώσσας, για παράδειγμα στην αφήγηση εμπειριών ή στη συμμετοχή σε διάλογο.
   

Πιθανοί αιτιολογικοί παράγοντες

Συχνά γίνεται διάκριση ανάμεσα σε πρωτογενείς διαταραχές (χωρίς σαφώς αναγνωρίσιμη αιτιογένεση) και δευτερογενείς διαταραχές,(ως συνοδό σύμπτωμα κάποιας οργανικής ή νευρολογικής διαταραχής )

• Γενετικοί παράγοντες: Συχνά παρατηρείται οικογενειακή επιβάρυνση ή κληρονομική προδιάθεση.

• Οργανικοί παράγοντες: Προβλήματα ακοής, νευρολογικές παθήσεις ή ανατομικά ζητήματα στην περιοχή του στόματος και των οργάνων ομιλίας.

• Περιβαλλοντικοί παράγοντες: Περιορισμένα γλωσσικά ερεθίσματα ή ψυχοκοινωνικές επιβαρύνσεις μπορεί να συμβάλλουν στην επιδείνωση των δυσκολιών.

 

Η έγκαιρη αναγνώριση, και η πρώιμη θεραπευτική παρέμβασή της διαταραχής, είναι καθοριστική για τη ομαλή σχολική πορεία και την κοινωνική ένταξη του παιδιού.

• Πρώιμες ενδείξεις: Καθυστερημένη έναρξη ομιλίας, ("Late Talkers"), πολύ περιορισμένο λεξιλόγιο στους 24 μήνες (λιγότερες από 50 λέξεις) ή ομιλία που δύσκολα γίνεται κατανοητή

 

 

Ακολουθεί μια συνοπτική αναφορά στα διάφορα στάδια της ανάπτυξης ανά ηλικιακή ομάδα:
 

0 - 12 Μηνών: Προγλωσσικό στάδιο

• 0-6 μηνών: Το βρέφος αντιδρά σε ήχους, στρέφει το κεφάλι στην πηγή του ήχου και ξεκινά το "βάβισμα" (παραγωγή ήχων όπως "μπα-μπα", "ντα-ντα").

• 7-12 μηνών: Ανταποκρίνεται στο όνομά του, καταλαβαίνει το «όχι» και απλές οδηγίες. Γύρω στο πρώτο έτος εμφανίζονται συνήθως οι πρώτες λέξεις με νόημα (π.χ. "μαμά", "μπαμπά").
   

12 - 24 Μήνων: Στάδιο των Μονολεκτικών και Πρώτων Φράσεων

• 12-18 μηνών: Χρησιμοποιεί 5-20 λέξεις με συνέπεια και ονομάζει οικεία αντικείμενα. Κατανοεί πολύ περισσότερα από από όσα μπορεί να πει.

• 18-24 μηνών: Το λεξιλόγιο αυξάνεται ραγδαία (περίπου 50 λέξεις ή και περισσότερες). Ξεκινά ο συνδυασμός δύο λέξεων (τηλεγραφικός λόγος), όπως "μαμά νερό" ή "πάνε βόλτα".

2 - 3 Ετών: Ραγδαία Ανάπτυξη

• Λεξιλόγιο: Χρησιμοποιεί 200-300 λέξεις και κατανοεί 500-900.

• Γραμματική: Σχηματίζει προτάσεις με 3-4 λέξεις (Υποκείμενο-Ρήμα-Αντικείμενο) και αρχίζει να χρησιμοποιεί πληθυντικό και αντωνυμίες ("εγώ", "μου").

• Καταληπτότητα: Η ομιλία του γίνεται κατανοητή από ξένους σε ποσοστό 50% - 75%.
   

3 - 5 Ετών: Λόγος και Επικοινωνία

• 3-4 ετών: Χρησιμοποιεί σύνθετες προτάσεις, κάνει πολλές ερωτήσεις ("γιατί;", "πώς;") και διηγείται απλές ιστορίες.

• 4-5 ετών: Το λεξιλόγιο φτάνει τις 1.000-2.000 λέξεις. Η ομιλία είναι πλέον πλήρως κατανοητή και η γραμματική πλησιάζει αυτή των ενηλίκων, αν και μπορεί να υπάρχουν ακόμη κάποια λάθη σε δύσκολους φωνήματα (π.χ. "ρ", "σ", "ξ").
   

5 - 7 Ετών: Τελειοποίηση

• Το παιδί κατακτά όλα τα φωνήματα και χρησιμοποιεί σύνθετη σύνταξη. Είναι σε θέση να συμμετέχει σε συζητήσεις, να κατανοεί μεταφορές και να προετοιμάζεται για τη γραφή και την ανάγνωση στο σχολείο.